ซีรี่ย์ดราม่าหนักมากกับกิจการเพื่อสังคม

7 March 2015: ดราม่าขั้นเบบี๋

การถอดบทเรียนกิจการเพื่อสังคมกับมหาวิทยาลัยจากงานสัมมนางาน Thailand-UK University Dialogue on Social Enterprise and the Role of Higher Education Institutions ที่ มศว

โดยรวม panel ต่างๆในงานก็จะเกี่ยวกับการผลักดัน Concept ของ Social Enterprise (*กิจการเพื่อสังคม) ไปในมหาวิทยาลัยผ่านทางช่องทางต่างๆ โดยที่ได้รวบรวมมาและนำมาคิดต่อยอดว่ามหาวิทยาลัยเรา สามารถทำอะไรกับเรื่องนี้ได้บ้างดังนี้ ซึ่งเรื่องนี้มันก็ค่อนข้างตรงกับวิสัยทัศน์ของมหาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ของเราที่ต้องการเป็น มหาวิทยาลัยชั้นนำแห่งสังคมการประกอบการ (The leading University of Entrepreneurs) ซึ่งผมก็ขอเสริมต่อจากวิสัยทัศน์เดิมเป็น “การเป็นมหาวิทยาลัยชั้นนำแห่งสังคมการประกอบการ ‘เพื่อสังคม’ ” (The leading University of [Social] Entrepreneurs) เชื่อว่าอันนี้จะทำให้มหาวิทยาลัยของเราโดดเด่นและหัวก้าวหน้ามากถ้าทำได้ จริง!

ซึ่งวิธีการที่จะก้าวไปสู่จุดนั้นล่ะ จะทำอย่างไร?

  1. ผลิต SE Research–>งานวิจัยทั้งของอาจารย์และนักศึกษาที่เกี่ยวเนื่องกับกิจการ เพื่อสังคมในไทย ซึ่งในไทยมีกิจการเพื่อสังคมที่มี potential ที่จะเป็น SE อยู่ตามคำจำกัดความของกฎหมายเมืองไทยอยู่ 111 แห่ง อันนี้หมายถึงทั้งประเทศ แต่ที่อังกฤษที่เมือง Plymouth แห่งเดียวมี SE อยู่ประมาณ 150 แห่ง! ทีตัวเลขต่างกันขนาดนี้ก็มีด้วยหลายประการคือ ประเทศอังกฤษคำจำกัดความ SE กว้างกว่าเมืองไทยมาก ในเมืองไทยด้วยความที่มีธุรกิจหลายเจ้าที่ต้องการใช้ประโยชน์จากการเป็น pseudo SE (ธุรกิจเพื่อสังคมปลอม) เพื่อให้ได้สิทธิประโยชน์บางอย่างทำให้คำจำกัดความของไทยต่อ SE แคบลง เป็นผลให้ธุรกิจในเมืองไทย qualified เป็นธุรกิจเพื่อสังคมน้อยลง แต่เหนือสิ่งอื่นใดคือธุรกิจเพื่อสังคมในเมืองไทยยังมีน้อย

แต่เรื่องงานวิจัยด้าน SE จริงๆแล้วมันกระจายไปได้หลายสาขาวิจัย ไม่จำเป็นต้องเป็นสาขาธุรกิจ คือคนที่เป็น panelist ก็แนะนำว่าจริงๆแล้ว research framed by problem not discipline คือ วิจัยวิจัยที่ปัญหา หมายความว่า ปัญหาเดียวกัน ก็สามารถมีวิธีแก้ปัญหาได้จากหลายทาง

  1. USBI (University Social Business Incubator) ศูนย์บ่มเพราะธุรกิจเพื่อสังคม
    ในมหาวิทยาลัยเรามีศูนย์บ่มเพาะวิสหกิจอยู่แล้ว (หากใครไม่รู้) ซึ่งเป็นศูนย์ที่ช่วยส่งเสริมความเป็นผู้ประกอบการใหม่โดยรวมถึงนักศึกษาที่ ต้องการจะเป็นผู้ประกอบการหลังจบการศึกษาด้วย โดยศูนย์ก็จะสนับสนุนโดยนำผลงานวิจัย นวัตกรรม เทคโนโลยีที่มหาลัยมีอยู่ช่วยส่งเสริม ซึ่งหากเราเน้นการวิจัยไปทางด้าน SE ตามข้อ 1 แล้ว ก็สามารถนำเอาวิจัยนั้นมาช่วยส่งเสริมธุรกิจเพื่อสังคมสำหรับนักศึกษาที่จะ ประกอบการธุรกิจเพื่อสังคมได้

คือการจะเอาไอเดียธุรกิจเพื่อสังคมไปให้ใคร ผมว่าเราสามารถเรียนรู้ได้ว่ามันคืออะไรผ่านการอ่าน ผ่านการฟัง แต่การที่จะเป็นผู้ประกอบการเพื่อสังคมได้มันต้องเกิดจากการลงมือทำ! ซึ่งในมุมมองผม มหาลัยก็ต้องเริ่มอะไรที่เป็นธุรกิจเพื่อสังคมในมหาวิทยาลัยก่อน (ซึ่งจะเล่าในฟังในข้อ 3 ตอนต่อไปว่า มหาลัยสามารถทำอะไรได้บ้าง) ผมเชื่อว่าคนที่ทำสำเร็จแล้วจะสามารถพูดและแสดงตัวอย่างอย่างเป็นรูปธรรมและ เห็นผลมากกว่าในตำรา และที่สำคัญมันน่าเชื่อถือมากกว่า และ SE concept ก็จะกระจายเร็วกว่าแน่นอนเพราะว่า เราเห็นผลสำเร็จนั้นอยู่ตรงหน้าเรา

* กิจการเพื่อสังคม ตามความหมายแบบง่ายๆ คือกิจการที่มีเป้าหมายหลักเพื่อแก้ปัญหาสังคมและสิ่งแวดล้อม โดยที่สามารถใช้รูปแบบของการดำเนินธุรกิจให้สามารถมีรายได้เป็นของตนเองได้ เพื่อความยั่งยืนขององค์กรโดยที่ไม่ต้องพึ่งพาการบริจาค องค์ประกอบของกิจการเพื่อสังคมจะประกอบไปด้วย 3P คือ people, planet, and profit

ต่างจากภาคธรุกิจปกติ –> ภาคธุรกิจปกติแสวงหาผลกำไรสูงสุด ไม่ได้แคร์ปัญหาสังคมe
ต่างจากมูลนิธิ หรือ NGO –> ช่วยเหลือปัญหาสังคมแต่ไม่มีรายได้จากธุรกิจของตนเองต้องพึ่งการบริจาค

triple bottom line

8-9 March 2015 : ดราม่าขั้นกว่า

ในวันนี้ 9 March 2015 เริ่มทำกิจกรรมในลักษณะ workshop คือมีการคิด เขียน และแสดงความคิดเห็นของทุกคนควบคู่ไปกับการเรียนรู้ case study ของธุรกิจเพื่อสังคมในประเทศไทยและประเทศอังกฤษ ซึ่งผู้ทำ workshop คือ UnLtd และ organized โดย สำนักงานสร้างเสริมกิจการเพื่อสังคมแห่งชาติ (สกส.) – TSEO ซึ่งผู้เข้าร่วมมาจากตัวแทนจากมหาวิทยาลัยในประเทศไทย 10แห่ง! โดยมีเพียงแค่ 1 ใน 10 มหาวิทยาลัยที่มีการขยับผลักดัน ธุรกิจเพื่อสังคม และความเป็นผู้ประกอบการเพื่อสังคม ในมหาวิทยาลัยอย่างจริงจังและทำมาแล้วกว่าหนึ่งปีครึ่งโดยมีหน่วยงานแยกมาทำ งานด้านนี้โดยเฉพาะใช้ชื่อว่า SUT SEE สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าไอเดียธุรกิจเพื่อสังคมมันเกิดขึ้นได้จริงใน มหาวิทยาลัยภายใต้ข้อจำกัดหลายอย่าง เช่น ด้านงบประมาณ หาเงินจากภายในและภายนอกได้แค่แสดงให้เห็นว่าเราทำได้จริงมีผลลัพธ์ ด้านเวลา แค่ปีครึ่งก็ทำได้และทำได้ดีด้วย

ซึ่งรายละเอียดว่าทำอะไรได้บ้าง และมีผลยังไง และมหาวิทยาลัยหรือเด็กได้อะไร ผมจะนำมาสรุปและสะท้อนเอาความคิดผม ใส่ลงไปในแผนระยะสั้น และระยะยาวตามนี้

ในระยะสั้นมหาลัยเราสามารถ

3.1 SE curriculum and extra-curricular activities

นำ SE มาใส่ในวิชาที่สอน อาจจะเป็นในรูปแบบ project, content จนกระทั้งจัดเป็น camp ซึ่งก็ได้ข้อสังเกตว่าการเอา SE มาใส่ให้นักศึกษา ต้องไม่เป็นไปในทางบังคับ ต้องให้นักศึกษาเป็นคนเลือกเองถึงจะได้ผลลัพธ์ทีดี ซึ่งคณะเราก็เป็นคณะบริหารอยู่แล้ว การเรียนรู้เรื่องธุรกิจเพื่อสังคมเพิ่มก็อยู่ในขอบเขตที่นักศึกษาไม่ได้ รู้สึกว่าบังคับให้เรียนเกินไป (อันนี้คิดเอาเอง) หรือ camp ก็สามารถจัดเป็น SE camp โดยจัดเป็น camp ที่สร้าง awareness ในธุรกิจเพื่อสังคม และให้นักศึกษาได้ลองเขียนไอเดียธุรกิจเพื่อสังคมจริงๆแล้วนำไอเดียมานำเสนอ (pitch) เพื่อคัดเลือก ไอเดียธุรกิจเพื่อสังคมที่ดีที่สุด เพื่อรางวัลต่อไปคือการได้ไปทัศนศึกษาดูงานธุรกิจเพื่อสังคมจริงๆและได้ ทดลองใช้ผลิตภัณฑ์เพื่อสังคมนั้นจริงๆ เช่น โรงเรียนมีชัยพัฒนา (ลำปลายมาศ) อ.ลำปลายมาศ จ.บุรีรัมย์ FarmSookIceCream ธนาคารขยะออมทรัพย์ Local alike Ma.D Hub for Social Entrepreneurs lemonfarm (มีนักศึกษาท่านใดสนใจบ้าง อยากดูความสนใจ โปรดลงชื่อจองไว้ก่อนที่ใต้ post นี้ เผื่อโครงการในอนาคตอันใกล้ ถ้าโครงการไม่เกิดในอนาคตอันใกล้ แนะนำนักศึกษาจัดเป็น ชมรม SE เลย แล้วหางบไปทัศนศึกษากันเอง อาจารย์ขอไปด้วย อิอิ) หรือจะป็นการส่งไอเดียดีเด่นที่ได้จากการเข้า camp ส่งประกวดแข่งขันรางวัลสำหรับไอเดียธุรกิจเพื่อสังคมซึ่งมีเปิดอยู่บ่อย ครั้งในทุกๆปี

‪#‎workshopธุรกิจเพื่อสังคมหนักมากช่วงนี้แต่สนุก

 

10-11 March 2015 : ดราม่ามั่กๆ

part สุดท้ายของ series ธุรกิจเพื่อสังคม ก่อนนำไปขับเคลื่อนอย่างจริงจังในมหาวิทยาลัย (จะพยายามอย่างดีที่สุดภายใต้ทรัพยากรที่มีอยู่และสามารถนำมาใช้ได้) สองวันสุดท้ายนี้เป็นการเขียนแผน action plan สำหรับการนำ context ของธุรกิจเพื่อสังคมไปใส่ในมหาวิทยาลัย ซึ่งผมพูดถึงแผนสั้นๆที่ผมคิดว่าผมน่าจะทำได้ไปแล้ว ทีนี่ก็จะมาพูดถึงแผนระยะยาวกันบ้าง

3.2 SE students and staffs competencies
คือมีนักเรียนนักศึกษาและพนักงานมหาวิทยาลัยทั้งสายวิชาการและสายสนับสนุนมี สมรรถนะ SE คือมีทักษะ ความรู้ และพฤติกรรมแบบ SE ซึ่งสำหรับนักศึกษาอาจจะเป็นในรูปแบบของชั่วโมงที่ทำงานเพื่อสังคม อาจจะเป็นไปในเชิงอาสาที่ช่วยสังคม โดยหากนักศึกษาทำชั่วโมงได้ถึงเกณฑ์ในระดับหนึ่งก็จะมีเขียนไว้ใน transcript ด้วย ซึ่งมหาวิทยาลัยในต่างประเทศบางแห่งก็มีรูปแบบในลักษณะของการทำงานเพื่อ สังคมใส่ใน transcript อยู่

SE Curriculum
จากในระยะสั้นเราสามารถเอา SE มาใส่ในวิชาบางวิชาได้แล้ว ต่อไปเราก็ขยับไปเป็นหลักสูตร SE ได้ ซึ่งในบ้านเราก็เริ่มมีหลักสูตร SE เป็นปริญญาตรีกันแล้ว ซึ่งนักศึกษาก็จะเรียนไปด้วยพร้อมกับสร้างธุรกิจเพื่อสังคมของตัวเองไปด้วย พร้อมๆกัน ซึ่งมหาลัยเราผมคิดว่า เราอาจจะไม่จำเป็นต้องมีหลักสูตร SE ที่สร้างผู้ประกอบการเพื่อสังคมอย่างเดียวก็ได้ แต่เราสามารถสร้างคนทำงานเพื่อสังคมหรือธุรกิจเพื่อสังคมได้ก็น่าจะถือเป็น การสร้างอัตลักษณ์ที่ดีของมหาลัยเราซึ่งเน้นด้าน hands on อยู่แล้ว เพราะสิ่งที่ธุรกิจเพื่อสังคมยังขาดอาจจะไม่ใช่แค่เพราะขาดตัวธุรกิจเพื่อ สังคมเองอย่างเดียว แต่ขาดคนที่เหมาะสมที่จะมาทำงานในธุรกิจเหล่านั้นอีก เราจะได้เห็น ช่างเพื่อสังคม พนักงานเพื่อสังคม นักการตลาดเพื่อสังคม นัก IT เพื่อสังคม นักบัญชีเพื่อสังคม ออกจากมหาลัยเราก็เป็นได้

SE innovation center
ศูนย์นวัตกรรมทางสังคม เริ่มตั้งแต่การ ออกแบบความคิด (design thinking) ที่ช่วยเราในระบบการคิดนวัตกรรมที่จะนำมาแก้ปัญหาสังคมซึ่งไม่จำเป็นว่าจะ ต้องเป็นสิ่งของ อาจจะเป็นไอเดีย วิธีการทำ แบบใหม่ที่ช่วยแก้ปัญหาสังคมได้ สิ่งศูนย์นี้ก็จะไปช่วย support ผู้ประกอบการเพื่อสังคมในการคิดนวัตกรรมใหม่ๆ ช่วยนักศึกษาในการคิดสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อสังคมใหม่ๆได้ (มีอาจารย์ท่านหนึ่งแนะนำว่าให้ลองทำกระบวนการ design thinking จาก Stanford University ดู หรือของ Acumen ดู ->ทำแน่ครับ ขอแปะไว้เตือนตัวเองก่อน)

SE coop program
สหกิจในธุรกิจเพื่อสังคม คือการส่งนักศึกษาไปออกสหกิจนำเอาความรู้ที่ได้เรียนไปไปทำ project ให้กับธุรกิจเพื่อสังคม ซึ่ง project นั้นจะต้องถูกนำไปใช้ในธุรกิจเพื่อสังคมนั้นจริงๆ แล้วให้นักศึกษา report กลับมาว่านักศึกษาได้อะไรบ้าง นอกจากนักศึกษาจะได้ลองไปทำงานและศึกษางานจริงๆในธุรกิจเพื่อสังคมนั้นๆแล้ว ยังจะได้นำความรู้ตัวเองและความคิดตัวเองไปช่วยเหลือสังคมด้วย

3.2 SE procurement
มหาวิทยาลัยสามารถใช้ระบบจัดซื้อซื้อของ SE ได้ แต่ก็มีข้อจำกัดเรื่องสินค้าเพื่อสังคมส่วนใหญ่จะมีราคาแพงกว่าสินค้าปกติ เนื่องจากคุณภาพที่ดีกว่า, fair-trade คือผลตอบแทนจากสินค้าจะตกไปอยู่ในมือผู้ที่สมควรได้รับประโยชน์มากกว่า เช่นชาวนา ชาวไร่ ชาวสวน แทนที่จะเป็นพ่อค้าคนกลาง, เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่าตั้งแต่กระบวนการผลิตไปถึงวัตถุดิบที่นำมาใช้

เราอาจจะได้กิน FarmSookIceCream ไอติมที่เด็กด้อยโอกาสมีส่วนในการผลิตและเงินที่ได้จากการขายก็ยังเป็นราย ได้ให้กับเด็กด้อยโอกาสและรายได้หลังหักค่าใช้จ่ายก็ยังเอากลับมาจัดกิจกรรม ให้เด็กด้อยโอกาสด้วย ตอนจัดโครงการต่างๆ หรือเอาตู้ไอติมฟาร์มสุขมาตั้งในมหาวิทยาลัยเลยดีม่ะ (มีคนแนะนำมา) น่าจะง่ายกว่าการซื้อของผ่านระบบจัดซื้อเพราะติดเรื่องงบประมาณ หรือข้าวกลางวันในโครงการต่างๆก็เปลี่ยนมาเป็นข้าวกลางวันแบบ organic จาก lemonfarm แต่ระยะแรกเอาร้าน lemon farm มาตั้งในมหาวิทยาลัยเลยน่าจะง่ายกว่า (แต่ก็ต้องดู demand ด้วยว่าในมหาวิทยาลัยเรามีคนกินใช้อาหารหรือของพวกนี้มากแค่ไหน) หรือการศึกษาดูงาน ก็เปลี่ยนจากจัดซื้อจัดจ้างจากบริษัททัวร์ปกติเป็น Local Alike ซึ่งเป็นการท่องเที่ยวชุมชนโดยชุมชนและเพื่อชุมชน

และอีกอย่างหนึ่งคือการเชิญวิทยากรที่เป็นเจ้าของธุรกิจเพื่อสังคมมาให้ ประสบการความรู้และสร้างแรงบันดาลใจให้กับนักศึกษาและพนักงานมหาวิทยาลัยขณะ เดียวกันก็เป็นการช่วย marketing ธุรกิจเพื่อสังคมไปในตัวด้วย

สิ่งนี้คืออีกหนึ่งสิ่งที่ผมชอบในตัวธุรกิจเพื่อสังคมคือ เมื่อผมได้ฟังเรื่องราวเบื้องหลังธุรกิจเพื่อสังคมเหล่านั้น ผมจะรู้สึกขนลุกทุกที่แอร์หนาว ไม่ใช่! ด้วยความที่เรื่องราวเหล่านั้นมัน inspired ผม ทั้งเรื่องdrama ที่กว่าเขาจะประสบความสำเร็จต้องผ่านอะไรมาเยอะ และผลลัพธ์ต่อสังคมที่สินค้าและบริการทั่วไปไม่ได้ให้ และหลังจากขนลุกซู่ไปแล้ว เหตุการณ์ต่อมาที่มักเกิดขึ้นกับผมเมื่อฟังเรื่องเหล่านี้คือ ผมจะรู้สึกสตั้นไป 5 วิ แต่เรื่อง drama ธุรกิจเพื่อสังคมที่ผมเพิ่งได้ไปฟังมา ทำให้ผมสตั้นไปครึ่งวันเต็ม
#‎หรือว่าคนเราชอบเสพdrama‬?

socialEnt

SE Drama วันนี้ขอนำเสนอเรื่องราวของคุณลี อายุ จือปา

ลี อายุ จือปา คือชาวเขา

พ่อแม่ของ ลี อพยพมาจากเมืองจีน มาตั้งถิ่นฐานในเมืองไทยที่ดอยเขาที่เชียงราย
พ่อแม่ของ ลี เคยต้องไปจับปืนสู้รบในสงรามด้วย แม้ว่าจะไม่ได้อยาก

ลีเติมโตมาจากเผ่าอาข่า การไปโรงเรียนของลีในวัยเด็กนั้นต้องเดินไปเรียนขาไปสองชั่วโมง ขากลับอีกสองชั่วโมง
เมื่อโตขึ้นมาหน่อยลีไปบวชเณรเพื่อเรียน เพราะไม่มีตังจะเรียน บวชอยู่ประมาณปีสองปี และเป็นเด็กวัดอยู่อีกประมาณสองปี
ลีไม่ค่อยชอบอ่านหนังสือ แต่ลีอ่านหนังสือหนักที่สุดในชีวิตเพื่อจะ ent เข้าเรียนมหาวิทยาลัย แต่ผลปรากฏว่า ลี ent ไม่ติด!

ลีไปเรียนราชภัฏเชียงรายเอกการสอนภาษาอังกฤษ แต่ตอนสอบเข้าอาจารย์บอกว่าภาษาอังกฤษไม่เป็นเลย แต่เห็นความตั้งใจอนุญาตให้เรียนหนึ่งเทอม
ลีพูดภาษาไทยเป็นภาษาที่ 2 ภาษาอังกฤษเป็นภาษาที่ 3 เขาบอกว่าภาษาอังกฤษเขาแย่ แต่ตอนที่ผมฟังเขา เขานำเสนอเป็นภาษาอังกฤษ ผมว่าลีพูดภาษาอังกฤษได้ดีกว่าผม

ลีไปทำงานให้กับมูลนิธิ Child’s Dream ซึ่งถือว่าเป็นโอกาสที่ดีและงานที่มากที่หนึ่งทีเดียวสำหรับคนชาวเขา แต่ลีก็ลาออก!

ลีลาออกเพราะลีอยากกลับบ้าน อยากกลับมาพัฒนาบ้านเกิด
ครอบครัวลีปลูกกาแฟอยู่แล้ว แต่สู้กาแฟ brand ดังๆอื่นๆไม่ได้ และมักถูกกดราคาเมล็ดกาแฟจากพ่อค้าคนกลาง
ลีจึงศึกษา หาวิธี ทดลอง การให้ได้มาซึ่งเมล็ดกาแฟที่ดี ตั้งแต่ชนิดพันธ์ของกาแฟ การปลูก วิธีการเก็บเกี่ยว และกระบวนการให้ได้มาซึ่งเมล็ดกาแฟที่จะนำมาขาย ไปจนกระทั่งบรรจุภัณฑ์และการตลาดของสินค้า ซึ่งทุกกระบวนการก็ทดลองให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากที่สุด

ปัจจุบันลีอายุ 29 ปี และเป็นเจ้าของกิจการธุรกิจเพื่อสังคม Akha Ama Coffee ซึ่งทำให้ชาวเขาอาข่ามีรายได้ที่ดีขึ้น เลี้ยงตัวเองได้จากการขายกาแฟ และยังช่วยให้ชาวอาข่ากลับมาทำงานในพื้นที่ตนมากขึ้น

ข้อสังเกตและความรู้สึกของผม

  1. ผมรู้สึกว่าคนที่จะลุกขึ้นมาแก้ปัญหาอะไรสักอย่างเขาไม่เพียงแต่แค่มองเห็น ปัญหาแต่ต้องใช้ชีวิตอยู่กับปัญหานั้นเองเลยถึงจะมีแรงขับมีแรงกระตุ้น และ passion ที่จะแก้ปัญหานั้นๆได้อย่างไม่ยอมแพ้ แม้จะท้อ มีปัญหาที่ตามมามากมาย แต่ก็ทำต่อ
  2. เรื่องนี้มันทำให้ผมกระอักกระอ่วนอยู่พอสมควร บางทีผมรู้สึกว่าผมมีชีวิตที่ดีและง่ายเกินไป มีทางเลือกเยอะเกินไป ปัญหาน้อยเกินไปหรืออาจจะเป็นคนปล่อยว่างมากเกินไป จน passion ในการลุกขึ้นมาทำอะไรอย่างจริงจังและต่อเนื่องมีจำกัด (บางทีก็หวังว่าเราอยากเกิดมาในชีวิตที่ที่ยากลำบากบ้าง แทนที่จะเกิดมาในสภาพแวดล้อมที่มีพื้นฐานที่ดี) ซึ่งนั้นส่งผลถึงข้อ 3
  3. แรงขับเคลื่อนเกิดจากการเห็นคนที่มีโอกาสน้อยกว่าเรา แต่เขาไม่เฉพาะใช้ชีวิตอยู่ได้ แต่ยังสร้างความเปลี่ยนแปลงหรือผลกระทบทางสังคมได้มากกว่าเราอีก ซึ่งในแคสผมคือผมเห็นลีแล้วอยากลุกขึ้นมาทำอะไรบ้างอย่าง แต่ในแคสลี ลีเห็นครอบครัวที่มีสมาชิกห้าคนแต่มีเสื้อผ้าแค่สี่ชุด การจะออกไปนอกบ้านได้บางทีก็ต้องรอคนในครอบครัวกลับบ้านมาก่อน หรือการที่เด็กคนหนึ่งจะกินน้ำดื่มต้องรอตะกอนจากแหล่งน้ำที่มีเป็ดมีหมูมี ไก่อยู่ตกลงไปข้างล่างก่อนซึ่งกินเวลา 20 นาที

 

จบมหากาพย์ดราม่าถอดบทเรียนกิจการเพื่อสังคม ก้าวต่อไปก็คือการสร้างดราม่ามหากาพย์กิจการเพื่อสังคมในมหาลัยด้วยมือเราเอง
#‎อาจจะดราม่ากว่าเดิม 16 เท่าครึ่งก็เป็นได้ ‘0’?

 

 

ผู้เขียน : อ.รพีภัทร มานะสุนทร, อาจารย์ประจำคณะบริหารธุรกิจระหว่างประเทศ (หลักสูตรนานาชาติ)

Rajamangala International Business Administration Rattanakosin (RIBAR)

81 Responses to ซีรี่ย์ดราม่าหนักมากกับกิจการเพื่อสังคม

  1. payday loans no credit check พูดว่า:

    payday loans no credit check
    payday loans
    payday loans no credit check
    payday loans online
    payday loans online

  2. casino online gambling พูดว่า:

    casino games roulette
    casino games list
    new usa online casinos 2017
    play casinos

  3. casino online พูดว่า:

    real money casino
    casino online
    casino online
    online slots
    casino online

  4. online casino พูดว่า:

    casino online
    real money casino
    online slots
    casino games
    casino games

  5. online casinos for us players พูดว่า:

    best us casinos online
    casino games
    casino online usa
    casino games roulette

  6. slot online พูดว่า:

    new usa online casinos 2017
    kasino
    aol games free casino
    cassino
    vegas casino games

  7. diet pills garcinia cambogia พูดว่า:

    best diet pills for weight loss
    best diet pills
    weight loss
    diet pills that work

  8. loans online instant
    loan cash
    loans online only
    payday loans no credit check

  9. weightloss pills
    best diet pill
    weight loss medications prescription
    weight loss supplements
    weight loss pills for women

  10. car insurance requirements
    car insurance policy
    car insurance comparison
    car insurance quotes allstate

  11. car insurance quotes florida พูดว่า:

    auto insurance quotes online
    auto insurance number
    car insurance quotes
    auto insurance quotes online

  12. online casinos 2016 พูดว่า:

    play casinos
    online casinos 2016
    casino games slots
    top rated free online casino games

  13. viagra pills พูดว่า:

    cheap viagra no prescription online
    viagra pills
    viagra cheap australia

  14. cheap car insurance พูดว่า:

    car insurance quotes florida
    car insurance
    auto insurance number
    car insurance quotes allstate

  15. buy generic cialis online พูดว่า:

    viagra buy nz
    buy generic cialis online
    cheap viagra pills

  16. online gambling casino พูดว่า:

    online casino
    cassino
    kasino
    casino games real money
    online casino real money

  17. generic cialis online pharmacy พูดว่า:

    viagra sale supermarkets
    generic cialis online pharmacy
    cheap viagra melbourne

  18. cialis tablets พูดว่า:

    buy viagra paypal
    cialis tablets
    best place order viagra

  19. viagra uk พูดว่า:

    viagra online generic cheap
    viagra uk
    viagra buy online usa

  20. online casino real money พูดว่า:

    casino online gambling
    casino games free online
    casino online free
    casino online free

  21. online casino slots พูดว่า:

    online casino real money
    cassino
    online casino games
    cassino
    casinos online

  22. new usa online casinos พูดว่า:

    casino games
    free casino games and poker
    best online casino games free
    online casino

  23. play casinos พูดว่า:

    casinos online
    online casino slots
    online casino
    best us casinos online

  24. order brand name viagra online
    viagra online without prescription
    cuanto sale el viagra en uruguay

  25. source พูดว่า:

    I have read so many articles about the blogger lovers except this piece of
    writing is really a fastidious paragraph, keep it up.

  26. here พูดว่า:

    Why viewers still use to read news papers when in this technological world
    everything is available on web?

  27. here พูดว่า:

    Good post. I learn something totally new and challenging on sites I stumbleupon every day.
    It will always be interesting to read articles from other writers and use something
    from their web sites.

  28. source พูดว่า:

    You actually make it seem so easy with your presentation but
    I find this topic to be actually something that I think I would
    never understand. It seems too complex and extremely
    broad for me. I’m looking forward for your next post, I will try to get
    the hang of it!

  29. buy viagra online พูดว่า:

    reputable canadian online pharmacies
    generic viagra
    canadian viagra

  30. source พูดว่า:

    Link exchange is nothing else however it is only placing the
    other person’s website link on your page at proper place and other
    person will also do similar in support of you.

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *


7 + = ten